Rolü kuruluş adına değil faaliyete göre belirleyin
Kurumun Veri Sorumlusu ve Veri İşleyen rehberi veri sorumlusunu işleme amaç ve vasıtalarını belirleyen, veri işleyeni ise verilen yetkiyle onun adına işlem yapan taraf olarak açıklar. Bir hizmet sağlayıcıya genel olarak “veri işleyen” demek bütün faaliyetleri için yeterli olmayabilir. Her veri kullanımının amacına ve karar ilişkisine bakılmalıdır.
Önce hizmeti küçük faaliyetlere ayırın: müşteri adına kayıt barındırma, destek talebini çözme, kendi çalışanlarını yönetme veya kendi hizmet faturasını düzenleme gibi. Hangi verinin kimin amacı için işlendiğini ayrı değerlendirin. Şirket içindeki veri koruma veya BT çalışanının görevli olması, şirket tüzel kişiliğinin hukuki rolüyle karıştırılmamalıdır.
Amaç ve temel kararların kimde olduğunu araştırın
2020/71 sayılı karar özeti rol değerlendirmesinde verinin hangi amaçla, kimler için ve ne şekilde işlendiğine ilişkin kararları ele alır. Sözleşmenin başlığına ek olarak gerçek işleyişi inceleyin. Sağlayıcının teknik yöntem seçmesiyle veriyi kendi bağımsız amacı için kullanması aynı durum değildir.
Görüşmede hangi verilerin toplanacağına, kimlerin erişeceğine, kimlerle paylaşılacağına ve hangi amaçla kullanılacağına kimin karar verdiğini sorun. Talimatların nerede tutulduğunu ve değişikliklerin nasıl onaylandığını araştırın. Aynı veri kümesinin ikinci kullanım amacı ortaya çıkarsa eski rol değerlendirmesini otomatik genişletmeyin. Belirsiz sınırları süreç ve sözleşme bilgileriyle birlikte hukuki değerlendirmeye taşıyın.
Rol kararını hizmet görevlerine çevirin
Rol ayrımı, günlük güvenlik sorumluluklarının da açık olmasını gerektirir. Erişim talebini kim onaylıyor, alt hizmet sağlayıcı kullanımını kim değerlendiriyor, olayda kime hangi bilgi ulaşıyor ve hizmet bittiğinde veri nasıl ele alınıyor? Sözleşmede bu başlıkların bulunması kadar uygulanabilir kanıtlarının bulunması da önemlidir.
Kurumun veri güvenliği açıklaması başkası adına işleme durumunda gerekli tedbirler yönünden müşterek sorumluluğu belirtir. Bu nedenle “tedarikçiye devrettik” yaklaşımı yeterli değildir. Hizmetin kapsamına uygun kanıt isteyin ve önemli değişiklikleri takip edin. Güvenlik raporu sağlanıyorsa hangi dönemi, sistemi ve kontrolü kapsadığını inceleyin. Hizmet dışına çıkan kullanım veya erişim talebinin nasıl durdurulacağını da önceden tasarlayın.
Rol ve görev ayrımı için inceleme tablosu
| Kontrol noktası | Uygulama | Beklenen kanıt |
|---|---|---|
| Amaç | Veri kullanımının iş hedefini ve karar veren tarafını kaydedin. | Hizmet tanımı ve faaliyet bazlı rol analizi. |
| Talimat | Müşteri adına yapılan işlemin sınırlarını belirleyin. | Talimat, değişiklik onayı ve erişim kapsamı. |
| Güvenlik görevi | Olay, erişim ve hizmet sonu adımlarını paylaştırın. | İletişim akışı, kontrol kanıtı ve kapanış kaydı. |
Çağrı merkezi hizmetindeki ikinci kullanım
Bir perakendeci, müşteri taleplerini yanıtlamak için dış çağrı merkezi kullanmaktadır. Görüşmelerin perakendecinin talimatıyla yönetilmesi bir faaliyet olarak değerlendirilir. Sağlayıcının aynı kayıtları kendi bağımsız ürün analizi için kullanmak istemesi ise ayrı bir amaç ortaya çıkarır.
Taraflar bu yeni kullanımın mevcut hizmet tanımına sığdığını varsaymaz. Veri kapsamını, amacı ve karar yetkisini yeniden inceler; gerekli hukuki değerlendirme tamamlanmadan akışı genişletmez. Operasyon ekibi de kayıtların hangi depoya ve hangi erişimle taşınacağını teknik olarak görünür kılar.
Rol değerlendirmesini tamamlayın
- Her işleme faaliyeti için ayrı amaç yazın.
- Sözleşme ile fiilî karar yetkisini karşılaştırın.
- Yeni bağımsız kullanım amacını ayrıca değerlendirin.
- Güvenlik görevlerini somut kanıt ve iletişim akışına bağlayın.
Resmî kaynaklar: KVKK — Veri Sorumlusu ve Veri İşleyen rehberi; KVKK — 2020/71 sayılı karar özeti; KVKK — Veri güvenliğine ilişkin yükümlülükler. Kaynak kontrolü: 5 Ekim 2026.